Vraag van de heer Peter Luykx aan de vice-eersteminister en minister van Buitenlandse Zaken en Europese Zaken, belast met Beliris en de Federale Culturele Instellingen, over "de rechtsstaat in Polen" (nr. P2998)

Vraag Peter Luykx (N-VA): Mijnheer de voorzitter, collega's, mijnheer de minister, u was in Polen, waar u uw evenknie hebt ontmoet. U bent er ook heel duidelijk geweest. U hebt daar duidelijk uw bezorgdheid geuit over de rechtsstaat in Polen. Ook onze fractie is ter zake zeer duidelijk. Wij delen uw bezorgdheid. De nieuwe wet die vorige dinsdag in Polen is goedgekeurd, betekent dat één op drie rechters moet of kan worden herbenoemd. De wet roept vele vragen op. Wij willen een en ander uitgeklaard zien. Daarom heeft onze fractie de artikel 7-procedure mee gesteund. Wij hebben dat in het Europees Parlement bij monde van mijn collega Sander Loones gedaan. Wij doen dat ook hier in de Kamer. Wij steunen deze procedure, teneinde duidelijkheid te brengen. Collega's, wij moeten er ons voor hoeden dat de procedure niet tot een onderzoek tegen de Polen zelf leidt. Ze mag niet lijken op een strijd van de Europese Unie tegen Polen of van allen tegen één. Integendeel, een goede rechtsstaat is niet alleen in het belang van de Polen maar van de hele Europese Unie. Dat moeten wij blijven onderlijnen, namelijk de gemeenschappelijke normen en waarden. Europa is niet alleen een Unie van centen maar ook van normen en waarden. Daarom is het belangrijk dat dit onderzoek wordt gevoerd. Mijnheer de minister, onze fractie heeft u al laten weten dat wij ons aansluiten bij het op systematische wijze in alle Europese lidstaten monitoren van de democratische werking. Dat vinden wij absoluut goed. Ik maak daarbij echter één bedenking. Het is ook de bedenking die ik ten opzichte van Polen maak. Wij moeten ons ervoor hoeden niet dezelfde fout te maken, door rechter en partij te zijn. Wij moeten monitoren en onderzoeken openen, maar er wel voor zorgen dat wij, de politieke fracties, niet vooraf al zelf een oordeel vellen. In voorkomend geval zouden wij immers dezelfde fout maken die wij nu Polen verwijten. Mijnheer de minister, ik zou graag uw standpunt horen alsook uw bevindingen van uw ontmoetingen de voorbije dagen.

Antwoord Minister Didier Reynders: Minister Didier Reynders: Mijnheer de voorzitter, collega's, de situatie in Polen is onaanvaardbaar. Dat is duidelijk.Maar er is een reactie gekomen op Europees vlak, mijnheer Dewael. Op 20 december 2017 heeft de Europese Commissie de eerste fase van artikel 7 van het Verdrag inzake de Europese Unie opgestart. De situatie werd meermaals besproken in de Raad Algemene Zaken. Ik heb de Commissie altijd mijn steun gegeven voor dit proces. Op de jongste Raad Algemene Zaken, in mei 2018, heeft de Commissie geoordeeld dat het onmogelijk was verder te werken op basis van de antwoorden van de Poolse regering. Die antwoorden volstaan niet. Ik heb de amendementen gelezen. Zij gaan niet ver genoeg om te kunnen zeggen dat de situatie in Polen nu correct is. Wij zullen de hoorzitting dus houden, en dan zal er een beslissing op Europees vlak moeten komen. Ik heb tevens zelf op 3 juli, dus twee dagen geleden, in Warschau een ontmoeting gehad met de Poolse minister van Buitenlandse Zaken. Ik heb ook contact gehad met een honderdtal Poolse ambassadeurs in de zaal, om mijn mening te geven, ook over andere punten maar in de eerste plaats over de situatie van de rechtsstaat. Ik vind het zeer belangrijk deze dialoog ter plaatse te voeren, met de verschillende bevoegde ministers en met een aantal zeer belangrijke vertegenwoordigers van Polen. De volgende stap is het vaststellen van de procedure-inbreuk door de jongste beslissingen in Polen. Misschien kan het Europees Hof van Justitie dat op korte termijn doen.

Je soutiens évidemment aussi cette procédure en infraction qui a été lancée par la Commission et qui pourrait peut-être amener la Cour de justice à se prononcer sur ce qu'est finalement l'Union européenne. L'Union européenne, ce n'est pas simplement le rassemblement géographique de quelques États. C'est un choix politique qui repose sur des valeurs. C'est la raison pour laquelle nous faisons en sorte que les procédures puissent être menées à bien à l'égard de la Pologne. Vous l'avez rappelé, cela ne suffira pas. Nous verrons comment ces procédures pourront aboutir. Il faut ajouter de nouveaux mécanismes. Voici plus de deux ans, c'était au début 2016, j'ai déposé sur la table du Conseil des Affaires générales une proposition de peer review. Je l'ai dit plusieurs fois ici. On passe son temps à examiner – et il faut le faire – dans le détail les budgets de chacun des États membres. On doit aussi examiner l'État de droit, la démocratie et les droits humains dans tous les États membres, sans aucune discrimination, ici aussi. Il faut être très clair sur ce sujet. Où en sommes-nous?

Ik heb hierover veel vergaderingen gehad met verschillende collega's, veel technische voorbereidingen. Gisteren nog hebben wij in Brussel een seminar georganiseerd met 27 EU-lidstaten, zonder Groot-Brittannië gezien de brexit. Wij hebben nu het akkoord van een meerderheid van de landen om verder te gaan. Ik hoop dat het mogelijk zal zijn om te starten voor de volgende Europese verkiezingen. Het is zeer belangrijk om een preventief mechanisme te hebben. Men mag immers niet wachten tot er een echt probleem opduikt in Polen of een ander land alvorens iets te ondernemen.

Monsieur le président, chers collègues, nous continuerons à soutenir systématiquement les actions entreprises par la Commission pour mettre fin à la situation existant aujourd'hui en Pologne. Nous poursuivrons ce travail jour après jour, pour obtenir la mise en place de ce système permanent de contrôle de l'État de droit. Nous le faisons aux Nations Unies et au Conseil de l'Europe. Nous devons pouvoir le faire aussi à l'intérieur de l'Union européenne. Il est d'autant plus important que l'Europe repose sur des valeurs, comme nous devons le démontrer. Mais dans cette Europe, nous devons pouvoir faire le travail dans notre propre maison, si nous voulons acquérir une certaine crédibilité à l'extérieur. Beaucoup d'Européens donnent des leçons sur les droits humains partout dans le monde. Ayons le courage de regarder la situation en face, dans tous les États européens sans discrimination! Puisque c'est aussi ma responsabilité, je vous dirai que c'est également important pour le marché intérieur. On l'oublie souvent, mais si nous voulons conserver la présence d'investisseurs dans les différents pays européens, il faut que ceux-ci aient confiance en des justices nationales indépendantes. Comme je l'ai dit aux ambassadeurs polonais, si ce n'est pas le cas, ce marché intérieur n'aura plus la capacité de fonctionner complètement. Pour toutes ces raisons, ce débat sur la Pologne est fondamental, mais le débat sur un mécanisme permanent l'est d'autant plus.

Repliek Peter Luykx (N-VA): Mijnheer de minister, u hebt onze steun. Wij zijn hier heel duidelijk in — ik heb dat daarnet ook gezegd — en u hebt het ook herhaald, terecht. U hebt ook gelijk dat een efficiënt rechtssysteem niet alleen belangrijk is voor de Polen, maar ook voor investeerders, voor de Vlaamse en Waalse bedrijven die daar gaan werken. U hebt dus onze steun. Mijnheer Van der Maelen, wij zijn zeer duidelijk, in het Belgisch en in het Europees Parlement: wij hebben de procedure inzake artikel 7 ten aanzien van de fractie gesteund. Dat hoor ik u niet zeggen. Wij zijn daar zeer duidelijk in. Ik vind ook dat Europa en iedereen heel duidelijk moet opkomen om die rechten van een democratie te verdedigen, altijd en overal, in Polen, maar ook in Spanje, ook in Catalonië, waar al 260 dagen Catalaanse burgers zonder veroordeling — daar heb ik de sp.a nog niets over horen zeggen — opgesloten zitten, zonder proces, gewoon omdat zij een referendum hebben georganiseerd. Dat heb ik de sp.a nog niet horen veroordelen. (Tumult) Ik heb dus geen lessen van u te krijgen over twee maten en twee gewichten. Doe eerst zelf uw huiswerk!

U kan het videofragment van deze tussenkomst herbekijken op de facebook-pagina van Peter Luykx.