Vraag van de heer Peter Luykx aan de vice-eersteminister en minister van Buitenlandse Zaken en Europese Zaken, belast met Beliris en de Federale Culturele Instellingen, over "de ontmoeting met de Rwandese president Kagame" (nr. 25820)

Vraag van Peter Luykx (N-VA): Mijnheer de minister, in juni verwelkomde Brussel naar jaarlijkse gewoonte tal van staatshoofden, politici, ngo's en vertegenwoordigers van internationale organisaties voor de Europese Ontwikkelingsdagen. Een van de staatshoofden die niet ontbraken, was de Rwandese president Kagame. Als president van Rwanda rijdt die man af en toe een wat bedenkelijk parcours. Zo heeft hij via een controversieel referendum zijn presidentschap kunnen verlengen en houdt hij er een zeer strikt regime op na, met weinig democratische ruimte. Dat wordt ons gemeld door ngo's. Zij maken ook melding van heel wat mensenrechtenschendingen. Kagame is dit jaar ook voorzitter van de Afrikaanse Unie en vervult op die manier een belangrijke coördinerende en dialogerende rol op het Afrikaanse continent. Die ontmoeting heeft intussen plaatsgevonden. Welke thema's kwamen aan bod? Zijn er namens de regering standpunten overgebracht aan de president? Wat waren de conclusies? Werd er bijvoorbeeld ook gesproken over de mogelijke druk die kan worden uitgeoefend op de DRC en een uitweg kan betekenen voor de politieke crisis aldaar? Hebt u daarover gesproken? Hebt u gesproken over de situatie in Rwanda zelf? Zijn het gebrek aan democratische ruimte en de mensenrechtenschendingen aan bod gekomen?

Antwoord van Minister Didier Reynders: Monsieur le président, chers collègues, comme vous l'avez rappelé, le président Paul Kagame participait, du 5 au 6 juin 2018, aux Journées européennes du Développement. C'est en marge de ces réunions qu'un volet bilatéral a été organisé avec le président du Rwanda qui exerce actuellement la présidence de l'Union africaine. Le président Kagame a été reçu à dîner le 4 juin 2018 par le premier ministre et un entretien au Palais royal était prévu le 5 juin 2018, entretien auquel j'ai assisté. Les principaux sujets évoqués au cours de ces conversations étaient les relations bilatérales, la situation dans la région, la situation interne au Rwanda et la coopération sur le plan multilatéral. J'ai pu noter, en ce qui concerne la RDC, qu'il y avait de fortes convergences, comme je l'ai rappelé tout à l'heure, avec les autres pays de la région. Ayant rencontré la veille le président d'Angola et, quelques semaines auparavant, le président de la Commission de l'Union africaine, Moussa Faki, et le commissaire Paix et Sécurité, Smaïl Chergui, j'ai aussi remarqué une volonté d'agir de manière concertée et dans des cadres régionaux et multilatéraux.

De landen uit de regio zijn bezorgd, wensen dat er open verkiezingen komen en dat president Kabila de grondwet en de bestaande akkoorden respecteert. Zij vrezen vooral ernstige destabilisatie als dat anders verloopt. De huidige situatie op het vlak van veiligheid, vluchtelingen en politieke ruimte is immers al zorgwekkend. Ook de situatie in Burundi, waarover zowel Rwanda als België bezorgd zijn, kwam ter sprake. Het is voor Rwanda schipperen tussen de wens om buiten het conflict te blijven en de negatieve impact op Rwanda van de situatie in Burundi. De mensenrechtensituatie in Rwanda kwam aan bod en ik heb een aantal individuele gevallen aangekaart die enkele weken tevoren in het kader van de bilaterale dialoog tussen de hoge ambtenaren in Kigali uitvoerig werden besproken. Voor ons is de mensenrechtencontext van groot belang. In het kader van de Universal Periodic Review bij de Mensenrechtenraad hebben wij trouwens aanbevelingen aan Rwanda gedaan. In mei heeft een coalitie van ngo's waarvan de activiteiten gedeeltelijk door België worden gefinancierd, een midterm evaluatieverslag uitgebracht over de uitvoering van die UPRaanbevelingen. Wij moeten dat uiteraard van dichtbij opvolgen. U weet dat wij in het verleden al beslissingen hebben genomen op het vlak van ontwikkelingssamenwerking in functie van de evolutie van de mensenrechten in Rwanda, waarover u volgens mij al gesproken hebt met mijn collega, bevoegd voor Ontwikkelingssamenwerking.

Pour l'instant, je dirais que c'est un peu un sentiment de stagnation. On constate parfois des progrès dans le cadre législatif mais la mise en application de ces avancées législatives et l'interprétation des lois laissent à désirer. Il y a aussi une série de cas individuels qui posent problème et que nous évoquons régulièrement, comme je l'ai fait avec le président Kagame lors de sa dernière visite. C'est tout le sens du dialogue permanent que nous avons avec le Rwanda. Il est important de pouvoir se dire les choses de manière franche lorsque nous ne sommes pas d'accord mais aussi de travailler ensemble sur ce qui nous unit. C'est dans cet esprit et de manière très constructive que l'ensemble des relations bilatérales a été évoqué même si ce n'était pas le format idéal pour évoquer en détail les relations en matière de coopération. Je vous invite à poser les questions à ce sujet à mon collègue en charge de la Coopération au développement. Nous avons, par contre, parlé de coopération multilatérale. Le Rwanda a présenté la candidature de Louise Mushikiwabo au poste de secrétaire général de la francophonie. Cette candidature a, depuis lors, été endossée par l'Union africaine. Le siège belge au Conseil de sécurité et la réforme de l'Union africaine ont également été évoqués. J'ai moi-même parlé de cette candidature avec Louise Mushikiwabo ellemême, juste avant la réunion que nous venons de tenir au palais d'Egmont à propos de la Somalie. Dans vos questions, vous faites la comparaison entre les trois pays. Il y a certes des similitudes: ils sont tous partenaires de la coopération belge à des degrés divers et il y a, comme je l'ai évoqué, des préoccupations en ce qui concerne les droits et libertés et l'ouverture politique. Il y a cependant aussi des différences non négligeables en ce qui concerne le respect des textes et des accords conclus. La Belgique n'est pas en position de donner des leçons sur les changements constitutionnels mais lorsque des accords sont conclus, je pense à Arusha pour le Burundi ou aux Accords de la Saint-Sylvestre pour la RDC, il faut s'y tenir. On constate que, lorsque ce n'est pas le cas, cela provoque de fortes tensions. Il y a aussi une différence entre les trois pays dans la gouvernance et dans la gestion économique. Enfin, on ne peut nier que le Rwanda joue un rôle moteur au sein de l'Union africaine.

Daarom is een politieke dialoog met alle landen van de regio absoluut noodzakelijk, ook al lopen de meningen soms uiteen. Dat is wat een efficiënt beleid in Centraal-Afrika inhoudt. De principes van betrokkenheid, coherentie, respect, doelmatigheid en multilateralisme uit de strategienota Centraal-Afrika van 2016 blijven onze leidraad. We hebben in de voorbije jaren moeilijke momenten met Rwanda gekend. Ik denk bijvoorbeeld aan de situatie met M23 in het Oosten van Congo. Toen hadden wij een moeilijke relatie met Rwanda. Sinds enige tijd hebben wij een betere relatie als het gaat over regionale problemen. We kunnen multilaterale gesprekken in verschillende fora voeren, maar we blijven zeer aandachtig voor de mensenrechten in Rwanda, niet alleen met betrekking tot algemene zaken maar ook over individuele gevallen. Wij zullen onze aanpak, ook voor individuele gevallen, in alle bilaterale contacten met onze Rwandese partners voortzetten.

Repliek van Peter Luykx (N-VA): Mijnheer de minister, we zetten de drie landen wel eens naast elkaar, maar er zijn heel wat verschillen. Ik heb dat zelf eens mogen aanschouwen met de heer Van den Maelen en de heer de Donnea bij een bezoek aan Rwanda. Het is goed dat u open en eerlijk uw commentaar geeft bij die ontmoetingen, ook al is dat niet in de meest ideale format. We stellen het zeker op prijs dat u die punten van kritiek geeft. Dat moet ook, maar dit moet hand in hand gaan met een samenwerking en de instandhouding van die contacten. Ik ben blij dat u bevestigt dat de mensenrechten aan bod kwamen tijdens die ontmoeting. Onze nota over Centraal-Afrika en het beleid dat deze regering de voorbije jaren voert is toch wel succesvol te noemen. Er is inderdaad een zekere wijziging, een meer kordate aanpak, een zekere objectivering en het koppelen van het beleid aan resultaten ter plaatse. Dat is een houding die wij zeker op prijs stellen waarvan wij hopen dat ze ook wordt volgehouden.