Vraag van de heer Peter Luykx aan de eerste minister over "het referendum in Catalonië" (nr. P2311)

Peter Luykx (N-VA): Mijnheer de premier, beste collega's, ik was vorige week in Catalonië als een van de internationale waarnemers. Met ons team hebben wij verschillende bureaus bezocht. Wat wij daar gezien hebben, was onthutsend. Wij hadden nooit gedacht dat het brutale geweld van de Spaanse Guardia Civil tegen onschuldige burgers zo exuberant zou zijn. Alle fracties en ook de eerste minister hebben erkend dat het geweld buitensporig was. Ik ben blij dat wij dat hier unisono zeggen.

Collega’s, het referendum, waar nu iedereen de mond van vol heeft, komt niet zomaar uit de lucht vallen. Het is het resultaat van een jarenlang, vreedzaam, breed gedragen, democratisch proces. Laten we dat niet vergeten. Puigdemont heeft vorige week niet zomaar opeens gezegd dat men een referendum zou organiseren. Nee, er gingen diverse debatten, consultaties en een referendum in 2014 aan vooraf. Bij de regionale verkiezingen in 2015 heeft een parlementaire meerderheid zich achter het onafhankelijkheidsprincipe geschaard. Daarna waren er voortdurend vreedzame manifestaties en acties. Er is nooit een morzel geweld gebruikt of een druppel bloed gevloeid. Hoe groot is het contrast tussen het vreedzame gedrag van de Catalanen en wat vandaag gebeurt?

Graag doe ik voor u aan een factcheck. Een en ander is inderdaad niet correct weergegeven, zo kan ik getuigen. Ten eerste, men beweert dat slechts 42 % van de Catalanen ging stemmen. Dat is niet juist. Er zijn 5,3 miljoen stemgerechtigde Catalanen. Er werden 2,3 miljoen stemmen verwerkt en van ongeveer 770 000 Catalanen werd de stem nooit verwerkt. Van de verwerkte stemmen was inderdaad 89 % pro, maar men moet de andere meetellen. Dan komt men uit bij veel meer dan de helft van de Catalanen die zijn gaan stemmen. Ten tweede, Catalonië zou eenzijdig stappen naar onafhankelijkheid zetten. Hoe onjuist is dat? Wie het dossier kent, weet dat men al jaren de dialoog zoekt. Sedert het aantreden van Rajoy in 2011 heeft de Catalaanse regering – het werd hier al gezegd – negentienmaal formeel een voorstel tot dialoog gedaan. Wat gebeurde er echter? Rajoybleef halsstarrig weigeren en deed de deur dicht. Bovendien kwam koning Felipe nog eens de deur op slot doen.

Mijnheer de premier, ik zal u vandaag niet vragen om Catalonië te erkennen. Dat zou wat voorbarig zijn, want het heeft zelf de onafhankelijkheid nog niet uitgeroepen. Dat lijkt mij dus wel een beetje te vroeg, maar ik ben blij met uw oproep tot dialoog en uw veroordeling van het geweld. Wilt u ook meewerken? Zo ja, op welke manier kunnen wij meewerken aan het aanstellen van een bemiddelaar, die in het conflict de dialoog kan herstellen?

Repliek Charles Michel, eerste minister: Monsieur le président, chers collègues, la semaine passée, jeudi et vendredi, nous étions réunis en Conseil européen avec, à l'ordre du jour, la relance du projet européen. L'ambition est de rendre l'Europe plus efficace, plus près des préoccupations des citoyens et de considérer que l'Europe était une idée du siècle passé qui est fondée sur des valeurs de paix, de sécurité, de liberté. Trois jours plus tard, le dimanche, nous avons été confrontés à ces images à la suite de ce référendum qui a été organisé et considéré comme illégal par la Cour constitutionnelle espagnole. J'ai été choqué. Ma réaction a d'abord été instinctive, intuitive. Als eerste minister vond ik het belangrijk om een duidelijk signaal te geven. Wij zijn hier in Europa en hier wordt geen geweld gebruikt. Geweld is nooit een antwoord als men geconfronteerd wordt met een politieke crisis. Dat is mijn sterke overtuiging. Ma conviction sur ce sujet est qu'il faut se mobiliser, avec les pays de l'Union européenne, pour encourager le dialogue politique. Je dois dire avec beaucoup de franchise, monsieur Delpérée, que j'ai là une divergence de vue fondamentale avec vous. Là où vous parlez d'ingérence, je parle de la détermination à faire valoir les vertus du dialogue politique sur le sol européen. J'ai constaté d'ailleurs que lundi, quelques heures après les événements de dimanche, la Commission européenne a réagi en prenant ses distances avec la violence et en encourageant le dialogue politique. Je souscris à cet appel appuyé par la Commission européenne.

Om concreet te zijn, welke initiatieven hebben wij de laatste twee of drie dagen genomen vanuit mijn departement? Ten eerste, wij hebben veel gesprekken gevoerd op Europees niveau. Gisteren had ik een ontmoeting met Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, ik voerde een telefoongesprek met Jean-Claude Juncker en via onze diplomatieke adviseurs vonden er veel gesprekken plaats met andere Europese landen. Ik stel vast dat momenteel iedereen op dezelfde lijn zit. Ten eerste, geen geweld, want dat is geen politiek antwoord en, ten tweede, wij moeten er alles aan doen om in Spanje een dialoog aan te moedigen tussen de Catalaanse autoriteiten en de Spaanse regering. Dat moet een absolute prioriteit zijn. Op dit moment steun ik een internationale of Europese bemiddeling nog niet. De prioriteit voor de volgende dagen is om er alles aan te doen om een dialoog te bewerkstelligen tussen de Spaanse regering en de Catalaanse autoriteiten. Op basis van de ontwikkelingen zullen wij de situatie later misschien moeten evalueren. Dat is logisch en evident. In de loop van de maand oktober zal er een Europese top plaatsvinden en op basis van nieuwe feiten en nieuwe elementen zal een stand van zaken worden opgemaakt. Ik heb de vragen gehoord over het erkennen van de onafhankelijkheid. Ik wil in dat verband zeer duidelijk zijn. Il n'est évidemment pas question de s'exprimer sur un sujet qui à ce stade-ci n'est pas posé. Une initiative a été prise. Elle est contestée par les autorités espagnoles et par la Cour constitutionnelle. Nous verrons en quoi consisteront les développements futurs. Je serai conséquent. Nous ne pouvons à la fois vouloir un dialogue et déjà préjuger des conséquences de celui-ci. Point complémentaire extrêmement important à mes yeux: nous allons être très, très engagés dans un cadre européen pour veiller à ce que l'État de droit dans toute sa dimension, les principes démocratiques, l'ordre national sur le plan juridique puissent être pris en considération dans le cadre de ce dialogue tellement nécessaire.

Een laatste woord, mijnheer de voorzitter, en dit is ook mijn persoonlijke overtuiging op basis van onze ervaring in België. De laatste drie decennia hebben wij in België regelmatig belangrijke, fundamentele meningsverschillen gehad in deze assemblee over de toekomst van ons land. Het is volgens mij een eer dat wij er altijd in zijn geslaagd om oplossingen te vinden in een logica van dialoog, conform onze democratische principes. Dit lijkt mij een belangrijke les voor de toekomst en het is ook mijn overtuiging.

Peter Luykx (N-VA): Mijnheer de eerste minister, ik dank u voor uw antwoorden. Ik wil wijzen op twee zaken, belangrijke veranderingen die ik persoonlijk heb kunnen vaststellen in Catalonië. Ten eerste, vroeger was Catalonië een sterk pro-Europese regio, waarbij men ervan uitging dat als Catalonië vandaag in de Europese Unie zit, dit in de toekomst ook zo zou zijn. Die pro-Europese gevoelens smelten vandaag als sneeuw voor de zon als we de uitlatingen horen van een Timmermans, die geweld rechtvaardigt, en als we de stilzwijgende Europese instellingen bezig zien die kijken en laten betijen. Dat is een eerste, belangrijke verandering in het landschap in Catalonië. Ten tweede, waar er vroeger altijd een vrolijke, optimistische, vreedzame sfeer heerste, stonden we nu aan stembureaus waar duizenden mensen stilzwijgend keken met angst in hun ogen. Zij zagen het spook van Franco terugkomen. Zij wachten al jaren op de dialoog. De Catalaanse Generalitat vraagt al jaren om in dialoog te treden, maar het is Madrid dat daar niet op ingaat. Ja, er moet dialoog zijn, maar daarvoor moet men wel met twee zijn. Die druk moet vandaag worden gelegd op Madrid, niet op Barcelona.