Schriftelijke vraag aan minister D. Reynders betreffende: "Democratische Republiek Congo. - Het aflopen van het Sylvesterakkoord"

Vraag van Peter Luykx 07/11/2016:

Bijna een jaar geleden, op 31 december 2016, ondertekenden in de Democratische Republiek Congo meerderheid en oppositie het Sylvesterakkoord. Maar waar dit politieke akkoord enigszins hoopgevend was als potentiële uitweg voor het uitblijven van presidentsverkiezingen, stellen wij tien maanden later helaas vast dat er van enige naleving van het akkoord totaal geen sprake is. De publicatie van een verkiezingskalender blijft uit, er is een enorm gebrek aan engagement van president Kabila, er is nog steeds geen consensusfiguur om de rol van premier op zich te nemen en het land is zowel op logistiek, budgettair als administratief vlak nog niet voorbereid op verkiezingen. Corneille Nangaa, de voorzitter van de Congolese kiescommissie, heeft nu ook letterlijk aangekondigd 504 dagen nodig te hebben na de volkstelling om de verkiezingen te organiseren, wat zou betekenen dat deze pas ten vroegste begin 2019 zouden kunnen plaatsvinden. Het Sylvesterakkoord lijkt dus dode letter te blijven. De volkstelling loopt overigens sterke vertraging op, onder andere omwille van het aanhoudende geweld in Kasaï. Kabila laat de regio verglijden en werkt de MONUSCO actief tegen. De president verschuilt zich met andere woorden achter een zelfgecreëerde crisis. Daar komen ook nog eens de economische en sociale malaise, de humanitaire crisis en de hoge mate van onveiligheid bij.

1. a) Hoe evalueert u de huidige situatie in Congo, zowel op politiek als op civiel vlak? b) U heeft beloofd internationaal te blijven inzetten op een uitbreiding van de missie van MONUSCO om de situatie onder controle te krijgen. Welke acties heeft u hiervoor reeds ondernomen?

2. Ons land is vragende partij voor een consensuele, tijdige en transparante kieskalender, en zou binnen EU- en VN-verband vragen om collectieve druk hiervoor uit te oefenen. Kan u toelichten hoe u dit in de praktijk omzet? Wat is de volgende gelegenheid om deze problematiek binnen EU- en VN-verband op tafel te leggen?

3. a) Wat is het standpunt van de federale regering indien het Sylvesterakkoord effectief niet wordt nageleefd en er geen verkiezingen zullen plaatsvinden in december 2017? Zal de federale regering haar relatie met Congo herzien na het aflopen van het Sylvesterakkoord? b) Welke rol zullen eventuele sancties en ontwikkelingshulp spelen in de reactie van de federale regering bij het niet nakomen van het Sylvesterakkoord?

Antwoord van Minister Didier Reynders 10/01/2018:

Ik deel uw bekommernis over de politieke situatie in Congo die zeer onvoorspelbaar blijft, omdat men nog steeds niet weet wanneer en hoe de verkiezingen zullen worden georganiseerd en omdat afstand werd genomen van het akkoord van 31 december. Tegelijkertijd is de veiligheids- en mensenrechtensituatie bijzonder zorgwekkend en is de sociaaleconomische toestand zeer precair. België blijft een voortrekkersrol spelen om Congo op de internationale agenda te houden, zowel binnen de EU, binnen de mensenrechtenraad als binnen andere multilaterale instellingen. Ons land heeft zich altijd achter akkoorden geschaard die op consensuele wijze tussen Congolese partijen werden gesloten. Daarom blijven we het akkoord van 31 december steunen. Het is ook daarom dat ik, naar aanleiding van de bekendmaking door de kiescommissie CENI dat er nog 504 dagen zouden nodig zijn na de finalisatie van een kiesregister vooraleer naar verkiezingen te kunnen gaan, publiek een oproep heb gelanceerd voor een precieze, realistische en consensuele kieskalender. Dit betekent dat de kalender aanvaardbaar moet zijn voor de ondertekenaars van het Nieuwjaarsakkoord. Ik kan me immers niet inbeelden dat een kalender eenzijdig wordt aangekondigd, zonder dat er overleg is gepleegd met de betrokken partijen. Binnen de EU en VN is onze eerste bekommernis om de internationale cohesie te bewaren over de te volgen strategie, namelijk de loyale en integrale naleving van dit akkoord. Naast een aanvaardbare verkiezingsdatum, zal het uiteraard nodig zijn de publieke ruimte te heropenen zodat iedereen zou kunnen deelnemen, en het om eerlijke en geloofwaardige verkiezingen zou gaan. Op zijn minst moeten de vertrouwenswekkende maatregelen of "mesures de décrispation" van het akkoord dus uitgevoerd worden. Daarnaast zijn er nog andere bepalingen van belang, die trouwens ook in de grondwet vermeld staan, zoals de limiet van twee presidentiële mandaten en het engagement om de grondwet niet te wijzigen voorafgaandelijk aan het houden van verkiezingen. We rekenen in dit stadium in de eerste plaats op de regio om de naleving van het Sylvester akkoord te verzekeren en de politieke situatie te deblokkeren. Het is om deze reden dat ik mijn Speciale Gezant naar Brazzaville heb gezonden voor contacten in marge van de Internationale Conferentie voor de Grote Meren (CIRGL) van 17 tot en met 19 oktober. Het is ook in deze context dat ik in september diverse contacten met regionale leiders en VN-vertegenwoordigers heb gehad en dat ik onlangs in Brussel met president Museveni, oud-president Obasanjo en de voorzitter van de bisschoppenconferentie CENCO heb gesproken. Indien de situatie blijft verslechteren zullen we in de eerste plaats in multilateraal verband ageren, en ten gepaste tijde aandringen op een vergadering van de VN Veiligheidsraad of de EU Raad van Buitenlandse Zaken, om samen met mijn collega's van Buitenlandse Zaken een gezamenlijke evaluatie te maken. Mogelijke nieuwe drukkingsmiddelen (zoals bijkomende individuele sancties of maatregelen op het vlak van ontwikkelingshulp) kunnen in EU kader aan bod komen. Over de aspecten van ontwikkelingssamenwerking ben ik in contact met mijn collega van Ontwikkelingssamenwerking. Uiteraard is het zo dat hoe langer de verkiezingen uitblijven, hoe minder legitimiteit de Congolese regering nog zal hebben. In de VN heeft ons land in de discussie over de "strategische herziening" van MONUSCO de nadruk gelegd op: - een sterkere politieke rol van deze missie en de link met de humanitaire situatie; - het engagement en de coherentie met de actie van de regio; - de monitoring op het vlak van de mensenrechtenverdedigers door het United Nations Joint Human Rights Office (UNJHRO); - de bescherming van burgers, met specifieke aandacht voor mensenrechtenverdedigers, journalisten en politieke persoonlijkheden die in deze pre-electorale context een bijzonder risico lopen en; - een stevigere opvolging van het verkiezingsproces, naast de voorziene logistieke bijstand. We zullen in de komende maanden moeten nagaan in hoeverre dit een impact heeft op de situatie op het terrein.