Schriftelijke Vraag aan minister D. Reynders betreffende: "De goedkeuring van de Poolse Holocaustwet."

Vraag van Peter Luykx 26/02/2018:

Op 1 februari 2018 heeft de Poolse Senaat de omstreden Holocaustwet goedgekeurd. Deze wet verbiedt te suggereren dat Polen betrokken was bij nazimisdaden op Pools grondgebied. Wie Polen beschuldigt van medeplichtigheid bij de Holocaust of spreekt over Poolse dodenkampen zal een celstraf riskeren van maximum drie jaar. Er komen tal van kritische reacties op de wet, niet in het minst vanuit internationale hoek. De Israëlische premier Netanyahu wijst de Poolse regering met de vinger dat zij de Poolse geschiedenis willen herschrijven en de waarheid proberen te maskeren. Ook de Verenigde Staten hebben grote bezorgdheid en kritiek geuit. De wet, die in feite een beperking op de vrije meningsuiting inhoudt, kadert in de nationalistische reflex van het conservatieve Recht en Rechtvaardigheid-beleid. In december 2017 activeerde de Europese Commissie nog de strafprocedure onder artikel 7, de zogenaamde nucleaire procedure. Die handeling kan mogelijks tot het verlies van stemrecht van Polen in Europa leiden. Niettemin blijkt noch uit communicatie, noch uit daden, dat Kaczynski zijn koers wil bijsturen. 1. Wat is het standpunt van de federale regering ten aanzien van de goedgekeurde Holocaustwet? 2. Ik heb vooralsnog geen Europese reacties mogen vernemen over deze nieuwe wet. Zijn er contacten tussen Brussel en Warschau met betrekking tot deze wet? De Poolse president Andrzej Duda moet de wet immers nog ondertekenen. Onderneemt de EU enige demarches of berispingen aan het adres van de Poolse regering? 3. Welke implicaties zal deze wet hebben voor de diplomatieke relaties tussen Polen en Israël, en tussen Polen en de VS? Acht u het reëel dat Israël bijvoorbeeld zijn ambassadeur uit Warschau terugroept? 4. Wat zullen de gevolgen zijn voor onze landgenoten? Wat met onze academici die zich buigen over de Tweede Wereldoorlog? Zij kunnen zich met hun werk blootstellen aan vervolging. Dringt een informatiemoment zich op? Moet er desnoods een specifieke bepaling aan het reisadvies worden toegevoegd? 5. Heeft u zelf bilateraal contact over de kwestie opgenomen? Zal de kwestie implicaties hebben voor onze ambassade in Warschau?

Antwoord van minister Reynders 20/04/2018:

1. Ik deel uw ongerustheid over deze hervorming. Het staat elk land vrij maatregelen te nemen om met de eigen geschiedenis, waaronder ook minder fraaie periodes, in het reine te komen. Het criminaliseren van bepaalde historische interpretaties zijn een brug te ver. Vrij historisch onderzoek en een open dialoog zijn meer aangewezen.

2. Vice-voorzitter van de Europese Commissie, Frans Timmermans, reageerde door te stellen dat de interpretatie van geschiedenis moet worden overgelaten aan historici. Voorts zijn hierover geen specifieke contacten tussen de EU en Polen. De EU heeft geen bevoegdheden hieromtrent.

3. De aanname van de wet zet inderdaad de relaties tussen Polen enerzijds en de Verenigde Staten en Israël anderzijds onder druk. Beide landen dringen aan op een annulering of amendering van de wet, die volgens hen delen van het Poolse verleden tracht te negeren. De Verenigde Staten dreigden met tegenmaatregelen. Polen en Israël houden op verschillende niveaus de dialoog open met betrekking tot de wet. Een Poolse delegatie heeft Israël bezocht om de wet uit te leggen. De wetshervorming bemoeilijkt ook de relaties met Oekraïne.

4. De Poolse autoriteiten hebben verschillende malen duidelijk gemaakt dat de wet niet toepasbaar is in geval van artistieke of wetenschappelijke activiteiten. Vice-minister van Justitie Jaki verzekerde aan onze ambassadeur in Warschau dat buitenlandse onderzoekers enkel iets te vrezen hebben indien in principe drie voorwaarden tegelijkertijd vervuld zijn:   - de uitspraken zijn in tegenspraak met de historische feiten;   - uitspraken verwijzen naar betrokkenheid van de Poolse natie of staat in zijn totaliteit en; - de wet is vooral gericht op mensen met de Poolse nationaliteit. Desalniettemin blijven bepaalde formuleringen in de wet erg vaag, wat een duidelijke interpretatie van de bepalingen bemoeilijkt. President Duda stuurde de wet ter grondwettelijke controle naar het Grondwettelijk Tribunaal, vergezeld van een uitgebreide presidentiële motie waarin om verduidelijking wordt gevraagd. Verschillende gezagsdragers stelden dat de wet niet zal worden toegepast vooraleer het Grondwettelijk Tribunaal een uitspraak ten gronde heeft gedaan. Desalniettemin trad de wet in werking op 1 maart 2018.

5. Mijn diensten hebben contact opgenomen met de Poolse ambassade in Brussel, waarbij de oorsprong en de doelstelling van de wet werd verduidelijkt. De Belgische ambassade in Warschau heeft verschillende contacten gehad om de draagwijdte van de wetshervorming te kunnen inschatten. Gezien de onduidelijkheden rondom de wet blijft de ambassade in Warschau de zaak verder opvolgen.