De sleutel voor Oost-Congo ligt in Kinshasa

Door Karl Vanlouwe, Peter Luykx op 14 augustus 2013, over deze onderwerpen: Afrika, Buitenlandse Zaken

Deze week streek minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders neer in Congo. De vierde keer al sinds hij aan het hoofd staat van de Belgische diplomatie. In het oosten van het land blijft het geweld aanhouden, niettegenstaande het vredesakkoord van Addis Abeba dat eerder dit jaar werd gesloten. N-VA-parlementsleden Peter Luykx en Karl Vanlouwe vinden dat vrede in de regio van de Grote Meren alleen mogelijk is als ook de politieke elite in Kinshasa kleur bekent.

Minister Reynders was nog niet vertrokken, maar de persberichten op het kabinet Buitenlandse Zaken lagen al klaar om verstuurd te worden. De historische banden tussen België en de Democratische Republiek Congo zullen aangehaald worden, het belang van duurzame vrede in de regio van de Grote Meren, de vooruitgang die nodig is om van Congo een rechtstaat te maken enz. Samengevat: diplomatiek jargon dat het gebrek aan een Belgisch beleid voor de regio van de Grote Meren moet maskeren. 

Het oosten van Congo is een kluwen van verschillende groeperingen die niet alleen strijden om de macht maar ook om de natuurlijke rijkdommen, verholen in de bodem rond het Kivu-meer. De inmenging van buurlanden Rwanda en Oeganda en hun steun aan de M23-beweging maken de situatie er niet eenvoudiger op. Volgens een recent rapport van de Verenigde Naties zou er een einde gekomen zijn aan de steun vanuit Oeganda, maar Rwanda mengt zich nog altijd in het conflict in Oost-Congo. De opdracht voor de internationale gemeenschap, en meer in het bijzonder voor de speciale gezant voor de Grote Meren, Mary Robinson, lijkt onbegonnen werk. Nu het geweld opnieuw oplaait lijkt stabiliteit in Oost-Congo verder weg dan ooit. 

Om een escalatie van geweld te vermijden, is de aanwezigheid van MONUSCO – de grootste VN-missie ter wereld – nodig. Toch zal alleen een politieke oplossing op termijn voor stabiliteit zorgen. In februari van dit jaar sloten 11 landen uit de regio van de Grote Meren het akkoord van Addis Abeba. Onder deze 11 landen bevinden zich Rwanda en Oeganda, maar de belangrijkste partij is ongetwijfeld Congo. 

Dat Addis Abeba niet voor de gehoopte vrede zorgt heeft er natuurlijk mee te maken dat het akkoord niet wordt nageleefd. Nochtans is het vredesakkoord zeer duidelijk. In niet mis te verstane woorden komt het stappenplan voor vrede in Oost-Congo neer op drie engagementen. Allereerst moet Congo zich engageren om een democratische rechtsstaat op te bouwen, om het land te decentraliseren en om het leger te hervormen. Van de buurlanden van Congo wordt verwacht dat zij niet langer in de Kivu-provincies infiltreren door het steunen van gewapende rebellen. Tenslotte moet ook de internationale gemeenschap zich engageren door het MONUSCO-mandaat te vernieuwen en door een speciale gezant voor de regio aan te stellen. 

Met de aanstelling van de voormalige Ierse presidente Mary Robinson en de uitbreiding van het MONUSCO-mandaat is aan deze laatste voorwaarde voldaan. Maar het vredesproces heeft natuurlijk pas kans op slagen als de twee eerste engagementen worden vervuld. Dat Oeganda zich afzijdig houdt van het conflict is een goede zaak. Op Rwanda moet blijvend druk worden gezet. 

Toch is het vooral in Congo dat de problemen zich opstapelen, en net hier zou de Belgische diplomatie een rol kunnen vervullen. President Joseph Kabila doet weinig tot geen moeite om zijn land te democratiseren of te decentraliseren. Sinds de frauduleuze stembusslag in 2011 spreekt het regime in Kinshasa zelfs helemaal niet meer over verkiezingen. Nochtans werden er provinciale en lokale verkiezingen voorzien in 2012. Niets meer van gehoord, ook niet vanuit ons land overigens. Kabila steekt zijn energie daarentegen in een grondwetswijziging die hem toelaat zelfs na 2016 aan de macht te blijven. Hij kan hiervoor alvast ten rade gaan bij zijn Zimbabwaanse collega Robert Mugabe, die ondertussen al aan zijn zevende ambtstermijn is begonnen. Niet toevallig was Mugabe het enige staatshoofd dat aanwezig was op Kabila’s inauguratie in 2011. 

De decentralisatie is ook dode letter gebleken. Sinds 2006 is hier geen enkele vooruitgang geboekt. Een land van een omvang als Congo kan niet centralistisch bestuurd worden volgens Jacobijns model. De regering slaagt er amper in om orde op zaken te stellen in Kinshasa zelf. Toch lijken Kabila en zijn entourage niet geneigd om werk te maken van een bestuurlijke hervorming. Het Congolese parlement blinkt uit in afwezigheid in dit debat. De députés probeerden de afgelopen maanden vooral om hun ‘schamele’ loon van 7 000 dollar gelijk te schakelen aan dat van Congolese senatoren (12 000 dollar). Ook van de lang gevraagde hervormingen van het veiligheidsapparaat en justitie komt weinig in huis. 
Zolang de politieke wil ontbreekt bij Joseph Kabila en zijn entourage om het akkoord van Addis Abeba te implementeren, zal een beleefdheidsbezoek van Didier Reynders weinig opleveren. De sleutel tot vrede in Oost-Congo ligt in de eerste plaats in Kinshasa. Maar Congo is de belangrijkste partner van onze ontwikkelingssamenwerking: zo’n 125 miljoen euro per jaar. We hebben dus wel een stok achter de deur om het land ertoe aan te zetten werk te maken van de nodige hervormingen. Zo niet moet onze samenwerking geëvalueerd worden. Want zolang Congo bovenaan de lijst van meest corrupte landen ter wereld bengelt is het zeer twijfelachtig of het geld ook daadwerkelijk bij de mensen komt die het nodig hebben: de Congolezen zelf. 

Reynders kan alvast deze boodschap overbrengen aan Kabila. Maar ook in eigen land is het tijd dat er een volwassen discussie over onze diplomatieke betrekkingen met Congo wordt gevoerd. De N-VA is al langer vragende partij opdat de federale regering, in samenwerking met het parlement en het middenveld, een strategische visie uitwerkt over onze bilaterale en Europese relaties met Congo. Het huidige non-beleid en de afwezigheid van een debat zorgen er alvast voor dat wij de berichtgeving van de Belgische diplomatie met enige terughoudendheid gadeslaan.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is