Arabische Lente of Arabisch Ontwaken?

Door Peter Luykx op 11 augustus 2011, over deze onderwerpen: Conflict in Syrië, Economie, Financiën

Vandaag zijn de ogen van de wereld gericht op de financiële markten en de Londense buitenwijken, waar de schade wordt opgemeten na vier nachten van vernielingen en schrikbewind. Het inzetten van extra politieagenten en slechte weersomstandigheden, hebben de amokmakers ervan weerhouden nog meer onheil aan te richten. Maar ondertussen  verschuift het nieuws over de Arabische Lente geleidelijk aan naar de achtergrond. Iets meer dan zes maanden nadat een jonge Tunesische werkloze zichzelf in brand stak en hiermee onbewust het startschot gaf van een reeks van nationale opstanden, gaat de strijd voor politieke, economische en sociale rechten verder.

Na Tunesië, Egypte, Libië en Bahrein is Syrië nu het strijdtoneel geworden van de roep naar meer inspraak. Voor de lokale machtspotentaat, president Bashar Assad, is geen middel te verregaand om de protestacties bloedig de kop in te drukken. De voorbije weken zouden al meer dan 2 000 mensen gedood zijn, onder wie sommige van Bashars eigen veiligheidsagenten, die geëxecuteerd werden omdat ze weigerden zich tegen de demonstranten te keren. De hoop dat, in het YouTube- en Facebook-tijdperk, het Syrische regime zich terughoudend zou opstellen, smolt als sneeuw voor de zon. Verschillende Arabische landen hebben hun ambassadeurs teruggeroepen uit Damascus. Ook Europa had eerder al gereageerd door enkele samenwerkingsakkoorden tijdelijk op te schorten en individuele sancties uit te vaardigen tegen mensen uit Assads entourage. Toch is dit slechts een druppel op een hete plaat. Zonder harde economische sancties tegen het hele regime zal Assad zich niet geroepen voelen om in te binden.

Maar Assad weet dat de greep op de macht uit zijn handen glipt. Gedurende decennia hebben mensen zoals Assad weten te overleven dankzij een interne verdeel-en-heerspolitiek, een goed uitgebouwd veiligheidsapparaat en met de gratie van de internationale gemeenschap. Er werd gevreesd dat het enige alternatief voor de dictatuur een fundamentalistisch-islamistisch regime zou zijn: 'après moi le deluge', zeiden de Assads, de Moebaraks en de Saddams. Ook vandaag blijft de vrees bestaan, overigens niet volledig onterecht, dat verkiezingen zullen leiden tot theocratische regimes zoals in Iran.

Toch zijn in de chaos van de afgelopen zes maanden enkele zaken wel duidelijk geworden, goed wetend dat de situatie in Egypte totaal verschillend is van die in Bahrein of Tunesië. Aan de basis van alle opstanden lagen eisen van de bevolking om hun eigen leiders te mogen kiezen of sociaal-economische hervormingen door te voeren die jongeren uit de werkloosheid moeten halen, niet om een Kalifaat te installeren of de sharia-wetgeving in te voeren. De invloed van het islamisme, of de politieke islam, was eerder beperkt. Ten tweede hebben de aanhangers van het fundamentalistische islamisme de revoluties niet kunnen kapen. Nog meer dan de dood van Osama Bin Laden mag dit worden beschouwd als het failliet van Al Qaida.

Pluralistische coalities

We mogen wel niet voorbijgaan aan het te verwachten succes van gematigd islamitische fracties zoals de Egyptische Moslimbroederschap of het Tunesische Nahda bij verkiezingen. Toch lijkt het weinig waarschijnlijk dat deze partijen op zich een meerderheid kunnen halen, op voorwaarde natuurlijk dat eerlijke verkiezingen worden gehouden met voldoende internationale waarnemers. Ook deze partijen zullen gedwongen worden om coalities af te sluiten met seculiere partijen. Volgens het Britse weekblad The Economist, zou maximum 25% van de bevolking kiezen voor een islamitische partij.

Het opbouwen van een democratie bestaat uit meer dan het organiseren van verkiezingen. Het installeren van pluralistische coalities op zich is minstens even belangrijk voor het ontwikkelingen van een duurzaam democratisch bestel. De Amerikaanse filosoof John Rawls beschreef hoe mensen met totaal verschillende ideologische opvattingen toch kunnen samenwerken op voorwaarde dat ze beiden geloven in de kracht van de rede en dat ze het politieke systeem op zich als redelijk beschouwen. Dit betekent uiteraard dat de gematigd-islamitische partijen ook het geloof in de rede aanvaarden, en dat ze het seculiere staatsbestel respecteren. Alleen dan zullen de legitieme eisen van de jongeren op het Tahrirplein de geschiedenis ingaan, niet enkel als de Arabische Lente maar als het begin van het Arabisch Ontwaken. Ook de internationale gemeenschap mag deze boot niet missen en moet de aandacht blijven houden op de ontwikkelingen in dit deel van de wereld, door de druk op de Assads hoog te houden en de Arabische bevolkingen te ondersteunen.

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is